Η 1η Νοεμβρίου 1755 σημάδεψε την ιστορία της Ευρώπης με ανεξίτηλο τρόπο. Ενώ οι κάτοικοι της Λισαβόνας γιόρταζαν την Ημέρα των Αγίων Πάντων, η πόλη τους επρόκειτο να βιώσει μια πρωτοφανή καταστροφή που θα άλλαζε για πάντα την όψη της και θα συγκλόνιζε τα θεμέλια της δυτικής σκέψης.
Ο Φονικός Σεισμός των 9 Ρίχτερ
Ήταν περίπου 09:40 το πρωί όταν η γη άρχισε να τρέμει με μια βία που δεν είχε καταγραφεί ποτέ στην ευρωπαϊκή ιστορία. Ο σεισμός, εκτιμώμενος σήμερα στα 9 Ρίχτερ, διήρκεσε μόλις λίγα λεπτά, αλλά ήταν αρκετός για να μετατρέψει την περήφανη πρωτεύουσα της Πορτογαλίας σε σωρούς ερειπίων. Δεδομένου ότι οι περισσότεροι κάτοικοι βρίσκονταν στις εκκλησίες για τη λειτουργία, οι επιβλητικοί ναοί, σύμβολα θρησκευτικής πίστης και αρχιτεκτονικής μεγαλοπρέπειας, κατέρρευσαν παγιδεύοντας και σκοτώνοντας χιλιάδες πιστούς. Η άλλοτε ακμάζουσα Λισαβόνα, ένα κέντρο εμπορίου και πολιτισμού, κατέρρευσε σε μια στιγμή, στερώντας τη ζωή σε δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους.
Η Τριπλή Πληγή: Σεισμός, Τσουνάμι και Φωτιά
Η μοίρα της Λισαβόνας δεν περιορίστηκε μόνο στον σεισμό. Μια αλληλουχία καταστροφών εκτυλίχθηκε με βάναυση ακρίβεια. Ενώ οι επιζώντες προσπαθούσαν να συνέλθουν από το αρχικό χτύπημα και πολλοί έσπευδαν προς την ασφάλεια του ποταμού Τάγου και της θάλασσας, η φύση επιφύλασσε την επόμενη, εξίσου φονική, έκπληξη. Η θάλασσα υποχώρησε δραματικά, αποκαλύπτοντας τον βυθό, μόνο και μόνο για να επιστρέψει με τη μορφή ενός τεράστιου τσουνάμι. Τρία κύματα, ύψους έως και 20 μέτρων, σάρωσαν το λιμάνι και τις χαμηλότερες περιοχές της πόλης, παρασύροντας ό,τι είχε απομείνει όρθιο – πλοία, κτίρια, και ανθρώπους. Αμέσως μετά, ως επιστέγασμα της τραγωδίας, ξέσπασαν ανεξέλεγκτες πυρκαγιές, πιθανότατα από αναμμένα κεριά στις εκκλησίες και εστίες μαγειρέματος, οι οποίες έκαιγαν για μέρες, καταστρέφοντας ό,τι δεν είχε ήδη καταρρεύσει ή παρασυρθεί.
Η Λισαβόνα Αναγεννάται από τις Στάχτες
Ο Μεγάλος Σεισμός της Λισαβόνας ήταν κάτι περισσότερο από μια απλή φυσική καταστροφή. Ήταν ένα γεγονός που συγκλόνισε την Ευρώπη και άφησε ανεξίτηλα σημάδια στη φιλοσοφία, την πολεοδομία και την πολιτική. Η αναδόμηση της πόλης, υπό την καθοδήγηση του Μαρκησίου του Πομπάλ, ήταν υποδειγματική και γρήγορη, με την εισαγωγή νέων, αντισεισμικών τεχνικών. Ο σεισμός πυροδότησε επίσης συζητήσεις για τη θεοδικία, τον ρόλο της Εκκλησίας και την έννοια του φυσικού δικαίου, επηρεάζοντας βαθιά το Διαφωτισμό. Η 1η Νοεμβρίου 1755 παραμένει μια ημερομηνία μνήμης, υπενθυμίζοντας την τεράστια δύναμη της φύσης και την ανθεκτικότητα του ανθρώπινου πνεύματος μπροστά στην απόλυτη καταστροφή.
