Ρεπορτάζ – Έρευνα: Γιώργος Γαρυφάλλου
Λίγα μόλις λεπτά από τις ακτές της Σάμου, στο στενό της Μυκάλης, βρίσκεται μια μικρή βραχονησίδα που οι περισσότεροι Σαμιώτες γνωρίζουν ως Άγιο Νικόλαο. Για τους Τούρκους είναι η Bayrak Adası («Νησί της Σημαίας»), ενώ παλαιότερα αναφερόταν και ως Νάρθηξ, Ναρθηκίς ή Παναγία.
Τα τελευταία χρόνια η μικρή αυτή νησίδα φαίνεται να αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία. Οι κάτοικοι της Σάμου παρακολουθούν με ανησυχία τις αλλαγές που διακρίνονται απέναντι από τις ελληνικές ακτές και αναρωτιούνται. Τι ακριβώς κατασκευάζεται εκεί;
Για να δοθούν απαντήσεις, πραγματοποιήσαμε μια εκτεταμένη έρευνα. Συγκεντρώσαμε πρόσφατες φωτογραφίες υψηλής ανάλυσης από ελληνικής πλευράς, παλαιότερες φωτογραφίες και βίντεο από την τουρκική πλευρά περίπου έξι ετών, περσινές φωτογραφίες, καθώς και επίσημα στοιχεία από τουρκικές κρατικές ανακοινώσεις.
Η σύγκριση των φωτογραφιών
Η αντιπαραβολή του φωτογραφικού υλικού δείχνει ότι η εικόνα της εγκατάστασης έχει μεταβληθεί αισθητά.
Στις πρόσφατες φωτογραφίες διακρίνονται,
αυξημένος αριθμός κεραιών τηλεπικοινωνιών,
περισσότερες παραβολικές μικροκυματικές ζεύξεις,
ενισχυμένος ηλεκτρονικός εξοπλισμός στον πύργο,
διαμορφωμένος χώρος γύρω από το κτίριο,
εμφανής λωρίδα πρόσβασης από την εγκατάσταση προς τη θάλασσα,
κυλινδρικές κατασκευές που πιθανόν αποτελούν δεξαμενές ή άλλες βοηθητικές υποδομές.
Αντίθετα, στις φωτογραφίες προηγούμενων ετών αρκετά από αυτά τα στοιχεία είτε δεν διακρίνονται είτε εμφανίζονται σημαντικά περιορισμένα.
Δεν πρόκειται για μία μόνο εικόνα ή μία μεμονωμένη λήψη. Η σύγκριση πολλών φωτογραφιών από διαφορετικές χρονικές περιόδους καταδεικνύει ότι η εγκατάσταση εξελίσσεται!
Τι παραδέχεεται η ίδια η Τουρκία
Η έρευνα δεν περιορίστηκε στις φωτογραφίες.
Επίσημες ανακοινώσεις του τουρκικού Υπουργείου Μεταφορών αναφέρουν ότι πραγματοποιήθηκαν εργασίες αποκατάστασης και αναβάθμισης του ιστορικού φάρου της Bayrak Adası.
Παράλληλα, ακόμη και στο τουρκικό Κοινοβούλιο κατατέθηκαν ερωτήσεις σχετικά με, το κόστος των εργασιών, τους αναδόχους, το ακριβές αντικείμενο του έργου και τον τρόπο αξιοποίησης της εγκατάστασης.
Αυτό σημαίνει ότι οι εργασίες στη νησίδα δεν αποτελούν φήμη ή εικασία, αλλά έχουν αναγνωριστεί επίσημα από την ίδια την τουρκική πλευρά.
Φάρος ή τηλεπικοινωνιακός κόμβος;
Οι φωτογραφίες δείχνουν ξεκάθαρα ότι η εγκατάσταση διαθέτει σήμερα πολύ περισσότερα συστήματα επικοινωνιών από ό,τι πριν λίγα χρόνια.
Οι κεραίες που διακρίνονται μοιάζουν με μικροκυματικές ζεύξεις, κεραίες τηλεπικοινωνιών, εξοπλισμό μετάδοσης δεδομένων.
Από φωτογραφίες και μόνο δεν μπορεί να αποδειχθεί ότι πρόκειται για στρατιωτικό ραντάρ ή οπλικό σύστημα.
Μπορεί όμως να διαπιστωθεί ότι οι δυνατότητες επικοινωνιών της εγκατάστασης έχουν ενισχυθεί σημαντικά.
Η ιστορία της νησίδας
Η μικρή αυτή νησίδα είναι γνωστή εδώ και δεκαετίες στους κατοίκους της Σάμου ως Άγιος Νικόλαος.
Σύμφωνα με μαρτυρίες παλαιών Σαμιωτών ψαράδων, η περιοχή χρησιμοποιούνταν ως ασφαλές καταφύγιο σε περιόδους κακοκαιρίας, ενώ το μικρό εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου συνδέεται με Έλληνες της Σάμου που το κατασκεύασαν αλλά και φρόντιζαν όταν η νησίδα παρέμενε ουσιαστικά εγκαταλειμμένη.
Οι μαρτυρίες αυτές αποτελούν μέρος της τοπικής ιστορικής μνήμης και αξίζουν περαιτέρω ιστορική τεκμηρίωση.
Δεν έγινε ποτέ «ανταλλαγή» της νησίδας
Κατά τη διάρκεια της έρευνάς μας εξετάστηκε και η ιστορία της κυριαρχίας της νησίδας.
Δεν προέκυψε κανένα στοιχείο που να δείχνει ότι η νησίδα παραχωρήθηκε στην Τουρκία μέσω ειδικής ανταλλαγής.
Η κυριαρχία της επιβεβαιώθηκε με βάση τη Συνθήκη της Λωζάννης (1923) και τον κανόνα των τριών ναυτικών μιλίων από τις μικρασιατικές ακτές.
Τα ερωτήματα που παραμένουν
Η Τουρκία έχει το δικαίωμα να πραγματοποιεί έργα στο έδαφός της.
Όμως όταν αυτά πραγματοποιούνται σε μια νησίδα που βρίσκεται σε απόσταση αναπνοής από τη Σάμο, τα ερωτήματα είναι απολύτως εύλογα:
– Ποιος είναι ο πλήρης ρόλος του νέου εξοπλισμού;
– Ποιες υπηρεσίες χρησιμοποιούν τις εγκαταστάσεις;
– Υπάρχουν συστήματα ηλεκτρονικής επιτήρησης;
– Ποιες είναι οι δυνατότητες των νέων τηλεπικοινωνιακών υποδομών;
– Έχει αξιολογήσει η ελληνική πλευρά τις αλλαγές που έχουν πραγματοποιηθεί;
– Έχει ζητηθεί επίσημη ενημέρωση μέσω των διπλωματικών ή στρατιωτικών διαύλων;
Το συμπέρασμα
Η έρευνά μας δεν αποδεικνύει ότι στη νησίδα δημιουργείται στρατιωτική βάση.
Αποδεικνύει όμως κάτι εξίσου σημαντικό.
Η εγκατάσταση έχει αλλάξει αισθητά μέσα σε λίγα χρόνια. Οι φωτογραφίες, οι συγκρίσεις διαφορετικών χρονικών περιόδων και οι επίσημες τουρκικές ανακοινώσεις συγκλίνουν στο συμπέρασμα ότι πραγματοποιήθηκε ουσιαστική αναβάθμιση των υποδομών και του τηλεπικοινωνιακού εξοπλισμού.
Σε μια περιοχή ιδιαίτερης γεωστρατηγικής σημασίας, λίγα μόλις εκατοντάδες μέτρα από τα ελληνικά χωρικά ύδατα και τις ακτές της Σάμου, η ενημέρωση των πολιτών και η διαφάνεια αποτελούν προϋποθέσεις για έναν σοβαρό δημόσιο διάλογο.
Οι φωτογραφίες υπάρχουν. Οι αλλαγές φαίνονται. Το ζητούμενο πλέον είναι οι επίσημες απαντήσεις.
