Η συζήτηση για την κατάσταση της δημοκρατίας στις Ηνωμένες Πολιτείες εντείνεται, με αρκετούς αναλυτές να εκφράζουν σοβαρές ανησυχίες για την πορεία της. Ένα κύριο μέτωπο αυτής της ανησυχίας είναι η σταδιακή μετατόπιση της ιδιοκτησίας και του ελέγχου των μέσων ενημέρωσης σε δυνάμεις που συνδέονται στενά με συγκεκριμένα πολιτικά συμφέροντα, ιδίως με τον Ντόναλντ Τραμπ και τους συμμάχους του. Αυτή η εξέλιξη, την οποία κάποιοι αποκαλούν «Ορμπανοποίηση» – παραπέμποντας στο μοντέλο που εφαρμόστηκε στην Ουγγαρία από τον Βίκτορ Όρμπαν – σηματοδοτεί μια δυνητικά μη αναστρέψιμη αλλαγή στο τοπίο της ενημέρωσης και, κατ’ επέκταση, στην ίδια τη δημοκρατική λειτουργία.
Το Μοντέλο της «Ορμπανοποίησης» στην Πράξη
Η «Ορμπανοποίηση» δεν είναι μια βίαια ανατροπή, αλλά μια πιο ύπουλη και σταδιακή διάβρωση των δημοκρατικών θεσμών. Όπως τονίζει και ο βρετανικός Guardian, το παράδειγμα της Ουγγαρίας έδειξε ότι η δημοκρατία μπορεί να υπονομευθεί χωρίς εκτελέσεις ή μαζικές φυλακίσεις αντιφρονούντων. Αντίθετα, η διαδικασία περιλαμβάνει την αλλοίωση του εκλογικού συστήματος, την στοχοποίηση της κοινωνίας των πολιτών και, κυρίως, την αθόρυβη απορρόφηση των μέσων ενημέρωσης από ολιγάρχες και μεγιστάνες που υποστηρίζουν το κυβερνών κόμμα. Αυτό δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου η κριτική φωνή περιορίζεται και η κυρίαρχη αφήγηση ενισχύεται, διαμορφώνοντας την κοινή γνώμη προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση.
Από την Ουγγαρία στις ΗΠΑ: Η Επέκταση της Επιρροής
Εννέα μήνες μετά τις αρχικές προειδοποιήσεις, παρατηρείται μια ανησυχητική αντανάκλαση αυτού του φαινομένου στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Η επιρροή των συμμάχων του Ντόναλντ Τραμπ στα αμερικανικά μέσα ενημέρωσης αυξάνεται με ταχύτατους ρυθμούς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση του δισεκατομμυριούχου Λάρι Έλισον, συνιδρυτή της Oracle, και του γιου του, κινηματογραφιστή Ντέιβιντ Έλισον. Ο ίδιος ο Τραμπ έχει δηλώσει δημοσίως ότι είναι «φίλοι μου – μεγάλοι υποστηρικτές μου», υπογραμμίζοντας τη στενή σχέση και την αμοιβαία στήριξη. Ο Λάρι Έλισον, ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους στον κόσμο, έχει διοχετεύσει δεκάδες εκατομμύρια σε προσπάθειες που ενισχύουν αυτή την τάση, είτε μέσω άμεσων εξαγορών είτε μέσω χρηματοδότησης οργανισμών που προωθούν συγκεκριμένες πολιτικές ατζέντες.
Οι Συνέπειες για την Ενημέρωση και τη Δημοκρατία
Η συγκέντρωση των μέσων ενημέρωσης στα χέρια πολιτικά προσκείμενων προσώπων εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την ανεξαρτησία της δημοσιογραφίας και την αντικειμενικότητα της ενημέρωσης. Όταν οι μεγιστάνες της πληροφορίας έχουν σαφείς πολιτικές προτιμήσεις και τις χρησιμοποιούν για να διαμορφώσουν το περιεχόμενο και την κατεύθυνση των ειδήσεων, ο κίνδυνος για τη δημοκρατική διαδικασία είναι ορατός. Η ελεύθερη ροή διαφορετικών ιδεών και η δυνατότητα των πολιτών να έχουν πρόσβαση σε ποικίλες πηγές ενημέρωσης αποτελούν θεμέλια μιας υγιούς δημοκρατίας. Η απουσία πολυφωνίας μπορεί να οδηγήσει σε πόλωση, παραπληροφόρηση και τελικά σε μια κοινωνία όπου η κριτική σκέψη υποχωρεί έναντι μιας ενιαίας, ελεγχόμενης αφήγησης. Η κατάσταση απαιτεί άμεση προσοχή και αξιολόγηση, καθώς η έκβαση της «μάχης» για τον έλεγχο των μέσων ενημέρωσης στις ΗΠΑ θα μπορούσε να καθορίσει το μέλλον της δημοκρατίας όχι μόνο στην Αμερική, αλλά και παγκοσμίως.
