Σαν σήμερα, στις 27 Οκτωβρίου του 1970, γράφτηκε ο επίλογος σε μία από τις πιο ενδιαφέρουσες και απρόβλεπτες δικαστικές διαμάχες της ελληνικής μουσικής σκηνής. Μια εισαγγελική απόφαση καθόρισε οριστικά την τύχη του εμβληματικού τραγουδιού «Ντιρλαντά», αναγνωρίζοντάς το ως δημοτικό άσμα του Αιγαίου και λύνοντας τη διαφωνία μεταξύ του Διονύση Σαββόπουλου και του Καλύμνιου σφουγγαρά Παντελή Γκίνη. Έτσι, το «Ντιρλαντά» βρήκε τον πραγματικό του ιδιοκτήτη: τη συλλογική ψυχή και παράδοση του Αρχιπελάγους.
Οι Ρίζες ενός Θρυλικού Τραγουδιού
Η ιστορία του «Ντιρλαντά» ξεκινά περίπου μια δεκαετία πριν την δικαστική απόφαση, στα μέσα της δεκαετίας του ’60, στα αφιλόξενα αλλά γεμάτα ζωή νερά του Αιγαίου. Ο Παντελής Γκίνης, ένας Καλύμνιος καπετάνιος σφουγγαράδικου, γνωστός στο νησί και με το παρατσούκλι «Ντιρλαντάς», ισχυριζόταν ότι ήταν ο δημιουργός του. Ο θρύλος θέλει τον Γκίνη να κρατάει τη λαγουδέρα, ένα είδος παραδοσιακής κιθάρας, και να τραγουδάει πειραχτικούς στίχους για το πλήρωμά του, ενώ εμπνευζόταν τις χαρακτηριστικές συλλαβές «ντα-ντιρλάντα-ντα». Οι σφουγγαράδες, συνοδεύοντας τον ρυθμό της θάλασσας, χτυπούσαν παλαμάκια, γεννώντας έτσι το μοναδικό αυτό άσμα. Ο Γκίνης, με τη βοήθεια της σπουδαίας Δόμνας Σαμίου, ηχογράφησε το τραγούδι σε δίσκο 45 στροφών στην Αθήνα, δίνοντάς του την πρώτη του επίσημη μορφή.
Η Συνάντηση με τον Διονύση Σαββόπουλο
Ήταν μέσω αυτής της ηχογράφησης που το «Ντιρλαντά» έφτασε στα αυτιά του Διονύση Σαββόπουλου. Ο Σαββόπουλος, ένας από τους πιο επιδραστικούς Έλληνες καλλιτέχνες, το ενέταξε στο ιστορικό του άλμπουμ «Το Περιβόλι του Τρελού», το 1969. Πιστεύοντας ακράδαντα ότι πρόκειται για ένα γνήσιο παραδοσιακό τραγούδι, χωρίς πνευματικά δικαιώματα, ο Σαββόπουλος του έδωσε μια νέα πνοή και το σύστησε στο ευρύ κοινό. Η επιτυχία ήταν άμεση και τεράστια, εκτοξεύοντας το «Ντιρλαντά» στην κορυφή των προτιμήσεων και καθιστώντας το ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα ελληνικά τραγούδια.
Η Δικαστική Διαμάχη και η Απόφαση
Ωστόσο, η φρενήρης επιτυχία του τραγουδιού έφερε τον Παντελή Γκίνη στο προσκήνιο, ο οποίος διεκδίκησε τα πνευματικά δικαιώματα, υποστηρίζοντας την αποκλειστική του πατρότητα. Η διαμάχη που ακολούθησε ήταν πρωτόγνωρη για τα ελληνικά δεδομένα. Δύο κόσμοι, ο λαϊκός καπετάνιος και ο διανοούμενος τραγουδοποιός, βρέθηκαν αντιμέτωποι για την ιδιοκτησία ενός τραγουδιού που έμελλε να γίνει σύμβολο. Η υπόθεση κατέληξε στα δικαστήρια, και μετά από περίπου έναν χρόνο διαπραγματεύσεων και αποδείξεων, η εισαγγελική απόφαση της 27ης Οκτωβρίου 1970 έδωσε τέλος στη διαμάχη. Το «Ντιρλαντά» δεν ανήκε σε κανέναν συγκεκριμένο δημιουργό, αλλά αναγνωρίστηκε επίσημα ως δημοτικό άσμα του Αιγαίου, ως ένα κομμάτι της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς του.
Η Κληρονομιά του «Ντιρλαντά»
Η απόφαση αυτή δεν ήταν απλώς μια νομική ρύθμιση. Ήταν μια δικαίωση για την παράδοση και την αυθεντική λαϊκή δημιουργία. Το «Ντιρλαντά» έκτοτε καθιερώθηκε ως ένα διαχρονικό σύμβολο της ελληνικής θάλασσας, της χαράς και της συλλογικής μνήμης. Αποτελεί μια ζωντανή μαρτυρία για το πώς η μουσική, όταν ξεπερνά τα όρια της ατομικής ιδιοκτησίας, μπορεί να γίνει κτήμα όλων και να ενσαρκώσει το πνεύμα ενός ολόκληρου λαού. Η ιστορία του μας υπενθυμίζει τη δύναμη της μουσικής να γεφυρώνει γενιές και πολιτισμούς, παραμένοντας πάντα επίκαιρη και αγαπημένη.
