Σαν Σήμερα 15 Φεβρουαρίου: Η Ιστορική Απόφαση
Σαν σήμερα, το 399 π.Χ., γράφτηκε μια από τις πιο δραματικές σελίδες στην ιστορία της φιλοσοφίας και της δικαιοσύνης: ο σπουδαίος φιλόσοφος Σωκράτης, ένα από τα φωτεινότερα πνεύματα της ανθρωπότητας, καταδικάστηκε σε θάνατο από την αθηναϊκή πολιτεία. Οι κατηγορίες ήταν βαριές: «ασέβεια» προς τους παραδοσιακούς θεούς της πόλης και «διαφθορά» των νέων.
Το Κλίμα της Εποχής: Αβεβαιότητα και Καχυποψία
Η δίκη του Σωκράτη δεν ήταν ένα μεμονωμένο γεγονός. Έλαβε χώρα σε μια Αθήνα που προσπαθούσε να επουλώσει τις πληγές της από τον καταστροφικό Πελοποννησιακό Πόλεμο, που μόλις είχε βγει από τη φρικτή τυραννία των Τριάκοντα και που πάσχιζε να ανακτήσει την εύθραυστη δημοκρατία της. Μέσα σε αυτό το κλίμα, η καχυποψία αιωρούνταν πάνω από κάθε δημόσια φωνή που τολμούσε να ξεφύγει από τα καθιερωμένα όρια, αναζητώντας νέες αλήθειες και αμφισβητώντας παγιωμένες πεποιθήσεις.
Οι Κατηγόροι και η Υπεράσπιση του Σωκράτη
Επικεφαλής των κατηγόρων ήταν ο Μέλητος, ενώ πολιτικό βάρος στην υπόθεση πρόσφεραν πρόσωπα όπως ο Άνυτος και ο Λύκων. Παρουσίασαν τον Σωκράτη ως κίνδυνο για τα ίδια τα θεμέλια της πόλης, ως κάποιον που υπονόμευε την τάξη και τις αξίες. Ο Σωκράτης, από την πλευρά του, υπερασπίστηκε την αποστολή του, όχι ως προσπάθεια ανατροπής, αλλά ως πνευματική αφύπνιση. Χαρακτηριστικά, παρομοίαζε τον εαυτό του με μια ενοχλητική «αλογόμυγα» που κρατούσε ξύπνια την Αθήνα, ωθώντας τους πολίτες σε αυτοεξέταση. Η στάση του ήταν αδιάλλακτη: αρνήθηκε να κολακέψει το δικαστήριο ή να ζητήσει «συγγνώμη» για τις διδασκαλίες του.
Η Πρόταση Ποινής και το «Ο ανεξέταστος βίος ου βιωτός ανθρώπω»
Όταν ήρθε η ώρα της πρότασης ποινής, η στάση του Σωκράτη ήταν σχεδόν προκλητική για την εποχή. Αντί να προτείνει εξορία ή πρόστιμο, όπως ίσως αναμενόταν, με ένα σαρκαστικό τόνο πρότεινε να τον σιτίζει η πόλη στο Πρυτανείο για πάντα, ως αναγνώριση της προσφοράς του! Αυτή η “ειρωνεία” του Σωκράτη, σε συνδυασμό με την άρνησή του να υποχωρήσει, οδήγησε τελικά στην καταδίκη του σε θάνατο. Η φράση του «Ο δε ανεξέταστος βίος ου βιωτός ανθρώπω» (Η ζωή χωρίς έλεγχο δεν είναι άξια να τη ζει ο άνθρωπος) συμπυκνώνει τη φιλοσοφία του και την ανυποχώρητη στάση του απέναντι στην αλήθεια και την αυτογνωσία, ακόμη και μπροστά στον θάνατο.
