Η πρόσφατη δήλωση του πρώην Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, περί κήρυξης των Στενών του Ορμούζ ως εδάφους των ΗΠΑ, επαναφέρει στο προσκήνιο ένα κρίσιμο γεωπολιτικό ζήτημα με δυνητικά εκρηκτικές συνέπειες. Η φράση «Προσφέρουμε μια μεγάλη υπηρεσία για όλο τον κόσμο», σε σχέση με το Ιράν, σηματοδοτεί μια ρητορική που, αν και ιδιοσυγκρασιακή, εμπεριέχει βαθύτερες στρατηγικές διαστάσεις.
Η στρατηγική σημασία των Στενών του Ορμούζ
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν έναν από τους πιο νευραλγικούς θαλάσσιους δρόμους παγκοσμίως. Μέσω αυτών διέρχεται περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου πετρελαίου που διακινείται δια θαλάσσης, καθιστώντας τα έναν αδιαμφισβήτητο κόμβο για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια.
- Οικονομική διάσταση: Οποιαδήποτε διαταραχή στην ελεύθερη ναυσιπλοΐα έχει άμεσο αντίκτυπο στις τιμές του πετρελαίου και, κατ’ επέκταση, στην παγκόσμια οικονομία.
- Γεωπολιτική διάσταση: Η θέση τους, ανάμεσα στον Περσικό Κόλπο και τον Κόλπο του Ομάν, τα καθιστά μήλο της έριδος για περιφερειακές και διεθνείς δυνάμεις.
Η ρητορική Τραμπ και το διεθνές δίκαιο
Η πρόταση Τραμπ, περί «εδαφοποίησης» διεθνών υδάτων, έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τις αρχές του διεθνούς δικαίου της θάλασσας. Σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), τα Στενά του Ορμούζ χαρακτηρίζονται ως «διεθνή στενά», όπου ισχύει το δικαίωμα της ελεύθερης διέλευσης και διέλευσης διεθνούς χαρακτήρα (transit passage) για όλα τα πλοία και αεροσκάφη. Μια τέτοια δήλωση, ανεξαρτήτως του αν θεωρείται πραγματική πρόθεση ή απλή ρητορική υπερβολή, έχει τη δυναμική να:
- Προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από το Ιράν, το οποίο ελέγχει τη βόρεια ακτογραμμή των στενών.
- Οδηγήσει σε περαιτέρω κλιμάκωση της έντασης στην ευρύτερη περιοχή του Κόλπου.
- Αμφισβητήσει την καθιερωμένη διεθνή τάξη και τους κανόνες που διέπουν τη ναυσιπλοΐα.
Το Ιράν και η «υπηρεσία»
Η αναφορά του Τραμπ στο Ιράν ως το πλαίσιο της «υπηρεσίας» που προσφέρουν οι ΗΠΑ, υποδηλώνει μια προσπάθεια να νομιμοποιηθεί η αμερικανική παρουσία και επιρροή στην περιοχή. Η Ουάσιγκτον ανέκαθεν θεωρούσε την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά ως ζωτικό εθνικό της συμφέρον, συχνά επικαλούμενη την ανάγκη περιορισμού της ιρανικής επιρροής. Η ιρανική θέση, από την άλλη πλευρά, επιδιώκει να διασφαλίσει την εθνική της κυριαρχία και να ασκήσει έλεγχο σε αυτό που θεωρεί δική της σφαίρα επιρροής.
Εν κατακλείδι, η δήλωση του πρώην Αμερικανού Προέδρου δεν πρέπει να εκλαμβάνεται απλώς ως ένα μεμονωμένο σχόλιο. Αντανακλά ένα διαχρονικό γεωστρατηγικό αφήγημα και υπογραμμίζει την ακροβασία μεταξύ διπλωματικής ισορροπίας και στρατιωτικής ισχύος σε μια περιοχή που παραμένει ένα από τα πλέον εύφλεκτα σημεία του πλανήτη.
