Η πρόσφατη ανακοίνωση της Άγκυρας περί δημιουργίας «εθνικών θαλάσσιων πάρκων» στην περιοχή του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου έχει προκαλέσει σειρά αντιδράσεων και εντάσεων. Η ελληνική πλευρά, δια στόματος κυβερνητικών στελεχών, έχει χαρακτηρίσει τις ενέργειες αυτές ως ανυπόστατες και νομικά άκυρες, τονίζοντας τη θεμελιώδη ασυμβατότητά τους με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.
Η νομική διάσταση των τουρκικών διεκδικήσεων
Η τουρκική πρωτοβουλία, η οποία εκδηλώθηκε με την έκδοση σχετικών Προεδρικών Διαταγμάτων, αναδεικνύει μια πάγια τακτική της Άγκυρας για μονομερείς ενέργειες. Οι περιοχές που φέρεται να περιλαμβάνονται στα εν λόγω «πάρκα» επικαλύπτουν ζώνες ελληνικής δικαιοδοσίας, όπως ορίζονται από το Διεθνές Δίκαιο, συμπεριλαμβανομένων κυριαρχικών δικαιωμάτων και δικαιωμάτων που απορρέουν από την υφαλοκρηπίδα και την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) των ελληνικών νησιών.
- Η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS): Η Τουρκία δεν έχει υπογράψει τη Σύμβαση UNCLOS, αλλά πολλά από τα άρθρα της έχουν αποκτήσει εθιμικό χαρακτήρα και είναι δεσμευτικά για όλα τα κράτη. Οι μονομερείς κινήσεις, οι οποίες αγνοούν τα κυριαρχικά δικαιώματα παράκτιων κρατών, όπως προβλέπονται από τη Σύμβαση, θεωρούνται παράνομες.
- Η αρχή της καλής γειτονίας και η επίλυση διαφορών: Το Διεθνές Δίκαιο επιτάσσει την επίλυση των διαφορών μέσω διαλόγου και διεθνών θεσμών, όχι μέσω τετελεσμένων. Η δημιουργία «εθνικών θαλάσσιων πάρκων» σε αμφισβητούμενες ή αναμφισβήτητα ελληνικές περιοχές συνιστά παραβίαση αυτής της αρχής.
Γεωπολιτικές προεκτάσεις και περιφερειακή σταθερότητα
Πέραν της νομικής πτυχής, η τουρκική κίνηση φέρει σημαντικές γεωπολιτικές συνέπειες. Συνιστά μια περαιτέρω απόπειρα διεύρυνσης των διεκδικήσεων και αμφισβήτησης του status quo στην περιοχή.
Η δημιουργία προστατευόμενων θαλάσσιων περιοχών αποτελεί, κατά βάση, ένα θεμιτό εργαλείο για την προστασία του περιβάλλοντος. Ωστόσο, όταν αυτό χρησιμοποιείται ως προκάλυμμα για την προώθηση εθνικών διεκδικήσεων σε διεθνώς αναγνωρισμένες θαλάσσιες ζώνες άλλων κρατών, υποσκάπτει την περιφερειακή σταθερότητα και δημιουργεί νέες εστίες τριβής.
Η στάση της διεθνούς κοινότητας
Η ελληνική κυβέρνηση έχει επισημάνει την ανάγκη για συμμόρφωση με το Διεθνές Δίκαιο. Η διεθνής κοινότητα, και ειδικότερα η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι Ηνωμένες Πολιτείες, παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις, με την Ελλάδα να επιδιώκει τη διπλωματική απομόνωση των τουρκικών μονομερών ενεργειών. Η αντίδραση της διεθνούς κοινότητας κρίνεται ως καθοριστική για την αποτροπή παρόμοιων μελλοντικών κινήσεων που θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο την ειρήνη και την ασφάλεια στην ευρύτερη περιοχή.
